Dla moderatorów zespołów szpitalnych: omówienie błędu medycznego bez zawstydzania

Dwa różne rodzaje omówienia po zdarzeniu

Po trudnym zdarzeniu w szpitalu łatwo nazwać „omówieniem” dwie różne rozmowy. Jedna służy odtworzeniu przebiegu pracy, rozpoznaniu barier bezpieczeństwa i ustaleniu, co trzeba sprawdzić. Druga polega na jednorazowym odtwarzaniu traumatycznych przeżyć jako sposobie zapobiegania PTSD. Przegląd Cochrane nie wykazał korzyści z takiej pojedynczej sesji psychologicznej i nie zaleca jej rutynowego stosowania w tym celu. Nie oznacza to jednak, że krótkie omówienie operacyjne jest szkodliwe: dotyczy innego zadania. Na dyżurze najpierw trzeba zabezpieczyć bieżącą opiekę i przekazać niezbędne informacje. Szczegółową analizę przyczyn lepiej oddzielić od tej pilnej rozmowy, by nie wydawać ocen, zanim zespół zbierze dane.

Cel i skład uczestników

Zanim moderator zaprosi zespół, powinien nazwać cel spotkania. Czy chodzi o zabezpieczenie dalszej części dyżuru, odtworzenie sekwencji zdarzeń, czy ustalenie, jakie kwestie wymagają późniejszej analizy? Od tej odpowiedzi zależą skład uczestników i oczekiwany rezultat rozmowy. Warto zaprosić osoby, które mają informacje o istotnych etapach opieki, a nie tylko te, które zajmują najwyższe stanowiska. Trzeba też rozróżnić fakty już potwierdzone od kwestii otwartych. Tak przygotowane omówienie nie jest publicznym przesłuchaniem pojedynczej osoby. Nieudokumentowane oskarżenia wypowiedziane w grupie nie zastąpią formalnego postępowania; mogą za to utrudnić ustalenie, co rzeczywiście wiadomo i czego zespół ma się dowiedzieć.

Chronologia bez wiedzy o wyniku

Chronologię warto budować z perspektywy osób podejmujących decyzje, a nie z perspektywy znanego już wyniku leczenia. Moderator może pytać, co było widoczne w danej chwili, jakie dane dotarły do zespołu i czego jeszcze nie można było wiedzieć. Równie ważne jest zaznaczenie luk: uczestnik może czegoś nie pamiętać, a informacja może pozostać niepotwierdzona. W zapisie rozmowy obserwacja powinna być odróżniona od oceny oraz późniejszej interpretacji. Dopiero po odtworzeniu kolejnych decyzji można zestawić je z wynikiem. Taka kolejność nie zwalnia z analizy błędu. Pomaga jednak uniknąć oceniania każdej wcześniejszej decyzji tak, jakby wszyscy od początku znali zakończenie.

Ochrona uczestników

Bezpieczna rozmowa wymaga zasad, które moderator stosuje także wtedy, gdy emocje rosną. Powinien przerywać drwiny, obwinianie i ujawnianie danych niepotrzebnych do analizy. Może wskazać zachowanie wymagające wyjaśnienia, nie żądając od danej osoby publicznej deklaracji winy ani opisu prywatnych przeżyć. Warto dać jej możliwość przedstawienia warunków, w których działała. Personel po incydentach ma różne potrzeby i nie jednakowo przyjmuje oferowaną pomoc. Przegląd 99 badań opisuje te różnice, lecz tylko 11 badań oceniało skuteczność interwencji; wyniki programów wsparcia koleżeńskiego były mieszane, a porównań kontrolowanych i randomizacji niewiele. Nie należy więc zakładać, że jedna forma rozmowy odpowie wszystkim.

Co ma zrobić moderator

Moderator pilnuje, by obraz zdarzenia nie składał się wyłącznie z wypowiedzi seniorów. Oddaje głos osobom z różnych etapów opieki i sprawdza, które pytania nadal pozostają bez odpowiedzi. Gdy rozmowa schodzi na cechy człowieka lub domniemane intencje, kieruje ją z powrotem ku decyzjom, dostępnym wówczas danym i warunkom pracy. Pytanie „co wydarzyło się kolejno?” służy innemu celowi niż ocena czyjegoś charakteru. Podobnie pytanie o bariery i możliwe alternatywne działanie pozwala badać przebieg zdarzenia bez rozstrzygania sporu o to, co ktoś rzekomo chciał zrobić. Taka dyscyplina rozmowy daje miejsce różnym relacjom, ale nie zamienia spotkania w sąd nad uczestnikiem.

Zakończenie prowadzące do działania

Omówienie nie powinno kończyć się samym stwierdzeniem, że „trzeba uważać”. Moderator zbiera wstępne ustalenia, wyraźnie oznacza kwestie wymagające sprawdzenia i ustala, kto się tym zajmie. Zespół powinien wiedzieć, kiedy otrzyma informację zwrotną o wynikach analizy lub zmianach. Pomaga wybranie jednego konkretnego kroku, wskazanie jego właściciela i terminu oraz sposobu sprawdzenia wykonania podczas następnego podobnego dyżuru. W ten sposób rozmowa może stać się częścią uczenia się ze zdarzeń, zamiast pozostać odosobnionym spotkaniem. Wytyczne dotyczące raportowania opisują zasady takiego uczenia się i ograniczenia interpretacji zgłoszeń; nie są jednak eksperymentalnym dowodem skuteczności konkretnego systemu.

Czego nie wolno obiecywać

Prowadzący nie powinien nazywać omówienia terapią ani obiecywać, że uchroni ono uczestników przed skutkami psychicznymi zdarzenia. Wniosek przeglądu Cochrane dotyczy pojedynczego debriefingu psychologicznego po traumie jako metody zapobiegania PTSD, nie krótkiej analizy operacyjnej. Nie wolno też uznać zgodnych wspomnień grupy za pełny dowód przyczyny: relacje pomagają ustalić pytania do dalszego sprawdzenia. Osobom, które tego potrzebują, warto wskazać możliwość indywidualnego wsparcia poza spotkaniem, bez wymuszania publicznych zwierzeń. Przed rozpoczęciem rozmowy trzeba ponadto wyjaśnić granice poufności. Jeśli wyniki analizy muszą trafić do formalnego procesu, obietnica, że wszystko pozostanie wyłącznie w sali, byłaby myląca.

Omówienie po błędzie może służyć uczeniu się, jeśli oddziela fakty od ocen, chroni uczestników przed publicznym rozliczaniem i kończy się sprawdzalnym działaniem.

Empatyzer w omówieniu błędu z szacunkiem dla zespołu

Przygotowując omówienie po trudnym zdarzeniu w szpitalu, moderator może porozmawiać z Em o własnym sposobie prowadzenia spotkania. Może ułożyć neutralne otwarcie, przećwiczyć pytania o kolejność zdarzeń i przygotować odpowiedź na wypowiedź, która zawstydza uczestnika. Em może też pomóc sformułować pytania tak, by nie zakładały znajomości końcowego wyniku w chwili podejmowania decyzji. W trybie zespołu moderator może uporządkować role uczestników i kolejność zabierania głosu, aby usłyszeć osoby z różnych etapów opieki. Widok „O mnie” pomaga mu zauważyć własną skłonność do zbyt szybkiego oceniania, zanim przeniesie ją do rozmowy. Mikrolekcje mogą utrwalać neutralne pytania o przebieg zdarzenia i warunki pracy. Na koniec moderator może z pomocą Em przygotować zamknięcie spotkania: nazwać jedną decyzję, osobę odpowiedzialną i sposób powrotu do zespołu z informacją, co udało się sprawdzić.