„Nie jestem waszą mamą” — gdy „work mom” zasłania kompetencje

Przy wspólnym projekcie. Olek przedstawia Helenę nowej osobie.

— To Helena. Nasza „work mom” — jak coś się sypie, zawsze wszystkich ogarnia.
— Helena wystarczy.

Olek chce wyrazić wdzięczność za jej troskę. Helena słyszy etykietę, która przykrywa jej fachową i decyzyjną rolę.

Co się naprawdę wydarzyło

Olek chce powiedzieć Helenie coś ciepłego: „dbasz o nas, pamiętasz o ludziach, można na ciebie liczyć”. Etykieta „work mom” wydaje mu się więc komplementem. Helena może jednak słyszeć, że jej rola kierowniczki produktu, wiedza i odpowiedzialność decyzyjna zostają zredukowane do opiekowania się innymi. To szczególnie ważne, jeśli wiele jej realnej pracy polega na decyzjach, priorytetach i fachowości, a ludzie najłatwiej zauważają właśnie troskę. Komplement może być szczery i jednocześnie zawężać zawodową tożsamość osoby, którą miał docenić.

Jak można to uporządkować naukowo

Badania nad rolami społecznymi pokazują, że kobiety są częściej łączone z oczekiwaniem troski, wspierania i zachowań wspólnotowych, a role matki i profesjonalistki bywają społecznie opisywane inaczej niż role ojca i profesjonalisty (teoria ról społecznych, social role theory; Eagly i in., 2019). W organizacjach kobiety częściej wykonują także mniej widoczną pracę wspierającą: organizowanie, pamiętanie, opiekowanie się relacjami czy zadania, które są potrzebne, ale słabiej prowadzą do awansu (biurowa praca opiekuńcza, office housework i non-promotable tasks; Jang i in., 2021; Chatrakul Na Ayudhya, 2025). Nie oznacza to, że nazwanie kogoś „work mom” zawsze jest obraźliwe. Wyjaśnia jednak, dlaczego ciepła etykieta może uruchamiać szerszy, genderowy wzór niewidoczności fachowej pracy.

Jak do tego podejść

Najbezpieczniej doceniać konkretną rzecz bez przyklejania roli rodzinnej: „Dzięki, że pilnujesz, żeby ludzie nie zostawali sami z problemem”, „świetnie prowadzisz nas przez chaos”, „dobrze łączysz decyzje z troską o ludzi”. Organizacja powinna też sprawdzać, kto stale bierze na siebie niewidoczne zadania opiekuńcze i czy są one rozdzielane oraz doceniane. Reguła ogólna: jeśli chcesz komuś podziękować za troskę, nazwij troskę; nie musisz zamieniać profesjonalistki w symboliczną mamę, żeby pokazać, że jej ludzki wkład jest ważny.

Jak może pomóc Empatyzer i Em

Empatyzer może pomóc Olkowi zobaczyć, że komplement może jednocześnie doceniać jedną cechę Heleny i pomniejszać resztę jej roli. Profil Heleny może pokazywać relacyjność i troskę jako realną siłę, ale system nie powinien redukować jej do „opiekuńczej osoby”. Em może podpowiedzieć Olkowi bardziej precyzyjne uznanie: „Świetnie dbasz o ludzi i jednocześnie trzymasz kierunek produktu” albo po prostu nazwać konkretne zachowanie, które chce docenić. Helenie może pomóc odpowiedzieć bez odrzucania dobrej intencji: „Dzięki, tylko wolę, kiedy mówimy o tym jako o części mojego przywództwa, nie o byciu mamą zespołu”. Mikrolekcje uczą, że najlepsze uznanie wzmacnia kompetencję człowieka zamiast zamykać go w sympatycznej etykiecie.